Hoe werken we aan een economie binnen de grenzen van mens en aarde?

Klimaatverandering, verlies van biodiversiteit en groeiende sociale ongelijkheid laten zien dat het huidige economische systeem tegen zijn grenzen aanloopt. Veel van onze economische activiteiten overschrijden de draagkracht van de aarde en zetten druk op mens, natuur en samenleving. De vraag hoe we anders kunnen omgaan met groei, welvaart en waardecreatie wordt steeds urgenter.

Tijdens de Studium Generale, hét stadscollege van Zwolle, gingen bezoekers in het Academiehuis hier op 3 februari over in gesprek. Centraal stond het idee van post-groei: een economie die gericht is op kwaliteit van leven in plaats van voortdurende groei.

Waarom doorgaan zoals nu niet werkt

Econoom Paul Schenderling liet zien dat economische groei steeds vaker botst met ecologische en sociale grenzen. Van de negen planetaire systemen die de aarde veerkrachtig houden, kunnen er meerdere al niet meer zelfstandig herstellen. Tegelijk zorgt efficiëntie vaak voor meer consumptie in plaats van minder impact, een mechanisme dat bekendstaat als de Jevons-paradox.

Ook wees Paul op de gevolgen van ver doorgeschoten globalisering. Vrijhandel zonder duidelijke sociale en ecologische grenzen leidt tot druk op arbeidsomstandigheden, milieu en lokale economieën. Europa staat volgens hem op een kruispunt: vasthouden aan hyperglobalisering, of kiezen voor een economie die maatschappelijke doelen centraal stelt.

Van kwantitatieve naar kwalitatieve groei

Volgens Schenderling betekent post-groei geen stilstand of achteruitgang, maar een verschuiving naar kwalitatieve groei: betere kwaliteit van leven, werk, producten en leefomgeving. Hij pleitte voor beleidskeuzes die deze richting ondersteunen, zoals gerichte handelsafspraken, grensheffingen en duidelijke plafonds op milieudruk.

Verdieping vanuit praktijkgericht onderzoek

Na de lezing van Paul Schenderling reflecteerde Liesbeth Rijsdijk, lector Netwerken in een Circulaire Economie (NiCE), op wat post-groei betekent in de praktijk. Zij liet zien hoe het lectoraat NiCE vanuit de kernwaarden omzien, omdenken en omdoen werkt aan nieuwe economische modellen.

Een voorbeeld is het onderzoeksproject Van Boer tot Bouwer, waarin boeren, bouwers en andere partijen samenwerken aan regionale, biobased ketens. In plaats van lange, hiërarchische ketens wordt gezocht naar eerlijke verdeling van risico’s, investeringen en opbrengsten, zodat waarde in de regio blijft. Dit vraagt om nieuwe vormen van samenwerking en andere businessmodellen, terwijl bestaande wet- en regelgeving soms nog tegenwerkt.

Ook ging Liesbeth in op regeneratief ondernemerschap: ondernemers die werken vanuit diepere waarden en gericht zijn op de lange termijn en volgende generaties. Groei en winstmaximalisatie zijn daarbij geen doel op zich, maar middelen om bij te dragen aan leven, gemeenschap en natuur.

De rol van gemeenten en burgers

Volgens Liesbeth spelen gemeenten een sleutelrol in de transitie. In projecten zoals Urban Upcycling ziet NiCE dat circulaire initiatieven vaak botsen met versnipperd beleid. Door sociale, economische en ecologische doelen te verbinden en circulair in te kopen, kunnen gemeenten juist als hefboom fungeren. Dit vraagt om integraal beleid en om mensen die als ‘systeemdirigent’ verbindingen leggen.

Tot slot riep zij op tot reflectie op persoonlijk niveau: vanuit welke waarden leven we zelf? Post-groei vraagt niet alleen om ander beleid en andere organisaties, maar ook om andere keuzes en verhalen in het dagelijks leven.

Over AGENCY!

Studium Generale wordt georganiseerd vanuit AGENCY!, het programma van hogeschool Windesheim dat zich richt op meervoudige waardecreatie: het bewust creëren van economische, sociale en ecologische waarde in samenhang. AGENCY! staat onder leiding van Kees Klomp, ondernemer, adviseur en auteur op het gebied van de betekeniseconomie. Vanuit deze visie verbindt AGENCY! onderwijs, onderzoek en praktijk rond maatschappelijke vraagstukken en laat het zien dat systeemverandering begint bij mensen zelf.